De schoonmaakbranche noemt zichzelf graag professioneel. We hebben kwaliteitsmetingen, certificeringen, audits, veiligheidsprogramma’s en duurzame inzetbaarheid staat in vrijwel elk beleidsplan.
Toch stel ik mezelf steeds vaker een ongemakkelijke vraag: Kijken we eigenlijk wel volledig naar de risico’s van ons werk?
Mijn antwoord is eerlijk gezegd: nee. We zijn de afgelopen jaren beter geworden in veiligheid. Gelukkig maar. Niemand wil dat een medewerker uitglijdt, bekneld raakt of gewond raakt door een machine. Maar terwijl we scherp zijn op ongevallen, hebben we nog veel te weinig oog voor gezondheidsschade die zich langzaam ontwikkelt. En daarmee kijken we als branche nog te vaak met maar één oog open.
Een ongeluk krijgt aandacht, gezondheidsschade niet
Wanneer een schoonmaker van een trap valt, weet iedereen wat er moet gebeuren. Er volgt een melding, een onderzoek en vaak een verbetermaatregel. Maar wat gebeurt er wanneer een medewerker twintig jaar lang dagelijks wordt blootgesteld aan reinigingsmiddelen? Of jarenlang zware fysieke belasting ervaart? Of structureel onder hoge werkdruk staat? Meestal niets. Niet omdat het onbelangrijk is, maar omdat de gevolgen niet direct zichtbaar zijn. Dat is precies het verschil tussen veiligheidskunde en arbeidshygiëne. De veiligheidskundige kijkt vooral naar risico’s die vandaag een incident kunnen veroorzaken. De arbeidshygiënist kijkt naar omstandigheden die over jaren kunnen leiden tot ziekte of gezondheidsproblemen.
Beide zijn essentieel. Toch lijkt de ene discipline binnen onze branche aanzienlijk meer aandacht te krijgen dan de andere.

De werkkast vertelt het hele verhaal
Laten we eens kijken naar iets ogenschijnlijk eenvoudigs: een werkkast. Een MVK ziet al snel allerlei veiligheidsaspecten zoals;
-Zijn de schappen stevig bevestigd?
-Kunnen producten vallen?
-Is er voldoende verlichting?
-Zijn gevaarlijke stoffen correct opgeslagen?
-Liggen er geen struikelgevaren?
-Is er brandgevaar?
Allemaal terechte vragen.
Maar een MAH kijkt naar dezelfde kast en ziet iets anders.
-Welke dampen komen vrij wanneer medewerkers deze ruimte betreden?
-Hoe is de ventilatie?
-Kunnen producten met elkaar reageren?
-Hoe vaak wordt de ruimte gebruikt?
-Bestaat er blootstelling aan allergenen of irriterende stoffen?
Met andere woorden: de MVK ziet het ongeval dat morgen kan gebeuren. De MAH ziet de gezondheidsklacht die zich misschien pas over tien jaar openbaart. En juist daar wringt het.
Want als we alleen kijken naar wat direct zichtbaar is, missen we een belangrijk deel van het verhaal.
De schoonmaakbranche onderschat haar eigen risico’s
Dat klinkt misschien hard, maar ik ben ervan overtuigd dat we binnen de schoonmaak nog steeds onvoldoende beseffen hoeveel gezondheidsrisico’s er dagelijks aanwezig zijn. We werken met chemische producten.
We tillen, duwen en trekken. We staan onder tijdsdruk. We werken in ziekenhuizen, industrie, kantoren, scholen en voedselomgevingen. We hebben te maken met biologische agentia (denk even terug aan de corona periode toen we massaal ruimtes desinfecteerden), geluid, fysieke belasting en psychosociale arbeidsbelasting. Toch hoor ik zelden inhoudelijke discussies over blootstelling, grenswaarden, bronmaatregelen of arbeidshygiënische strategieën.
Dat zou ons zorgen moeten baren. Want als wij als professionals die onderwerpen niet bespreken, wie doet het dan wel?
Een confronterende constatering
Tijdens mijn ontwikkeling richting arbeidshygiëne ontdekte ik iets wat mij eerlijk gezegd verbaasde. Voor zover ik weet is er op dit moment slechts één persoon werkzaam binnen de Nederlandse schoonmaakbranche die zowel Middelbaar Veiligheidskundige als Middelbaar Arbeidshygiënist is. Wanneer ik mijn opleiding afrond, word ik de tweede. Laat die constatering eens op u inwerken.
Een branche met tienduizenden medewerkers. Een branche waarin dagelijks met chemie, fysieke belasting en gezondheidsrisico’s wordt gewerkt. En voor zover bekend slechts één, straks twee professionals die beide vakgebieden combineren.
Als dat geen signaal is dat we een inhaalslag moeten maken, weet ik het ook niet meer.
Veiligheid en gezondheid zijn ten onrechte gescheiden werelden
Wat mij misschien nog wel het meest verbaast, is dat veiligheid en gezondheid in veel organisaties nog steeds als afzonderlijke onderwerpen worden behandeld. Alsof een medewerker die niet gewond raakt automatisch gezond blijft.
Die gedachte is achterhaald. Een schoonmaker die nooit een ongeval heeft gehad, kan alsnog rugklachten ontwikkelen, kan astma ontwikkelen, huidproblemen krijgen. Maar kan uitvallen door fysieke of mentale overbelasting.
Een organisatie die uitsluitend stuurt op ongevalscijfers, vertelt daarom maar de helft van het verhaal. Sterker nog: soms zijn mooie veiligheidsstatistieken vooral een bewijs dat we naar de verkeerde indicatoren kijken.
De volgende stap in professionalisering
De schoonmaakbranche heeft de afgelopen decennia echt enorme stappen voorwaarts gezet. Daar mogen we, als branche en werkend in deze branche, best trots op zijn. Maar echte professionalisering betekent ook kritisch durven kijken naar onze blinde vlekken. Volgens mij ligt die blinde vlek momenteel op het snijvlak van veiligheid en gezondheid. We hebben meer veiligheidskundigen en arbeidshygiënisten nodig. Maar bovenal hebben we meer professionals nodig die begrijpen dat die twee disciplines niet los van elkaar bestaan. Want uiteindelijk maakt het voor een medewerker weinig uit waardoor hij uitvalt.
Door een ongeval.
Door blootstelling.
Door fysieke belasting.
Of door werkdruk.
Voor die medewerker is het resultaat hetzelfde.
Tot slot
Wanneer ik een werkplek binnenloop, probeer ik mezelf steeds dezelfde vraag te stellen:
Zie ik werkelijk alle risico’s?
Ik denk dat wij ons als branche die vraag ook vaker moeten stellen. Want een veilige werkplek is niet automatisch een gezonde werkplek. En een gezonde werkplek is nooit toevallig ontstaan. Daarvoor is kennis nodig. Aandacht. Nieuwsgierigheid. En soms ook de moed om te erkennen dat we nog niet zijn waar we denken te zijn. Juist daarom geloof ik dat de toekomst van de schoonmaak niet alleen ligt in beter schoonmaken, maar vooral in beter begrijpen wat het werk met mensen doet.
Dat is wat mij betreft de volgende grote stap voor onze branche. En eerlijk gezegd, naar mijn persoonlijke mening zijn we daar al laat mee.
Want wat we met de mond belijden, wordt niet altijd bereikt in de praktijk!