Als we praten over veilig werken, hebben we het altijd over het werken anno nu.En hoeveel er veranderd is in pakweg 100 jaar. Ik heb vaak met mijn opa gesproken die in de mijnen werkte als schiethouwer.Hij blies met dynamiet de stenen op onder de grond om zodoende de weg naar de kolenlaag vrij te maken.Opa had geen PBM’s, alleen een zakdoek die hij om zijn hoofd bond na de explosie om te gaan kijken of alles goed was gegaan.Hij was immers verantwoordelijk. Dat mijn opa deskundig was bleek uit een hoge leeftijd. En hij had al zijn vingers ed nog.
Maar opa was ook een praktische man. In zijn tuin moest een keer een boomstronk verwijderd worden.Als jullie iets van Limburg weten, dan weten jullie dat de bodemsoort loss heet. Een dikke kleiachtige substantie.De stronk werd vrijgemaakt van de grond, maar was erg breed en diep. Dus, goede raad is duur.Opa boorde een gat in de stronk van de boom. Had wat dynamiet meegenomen uit de mijn.Met een ruwe berekening plaatste hij het explosief wat hij nodig dacht te hebben. Legde er twee zandzakken op.En stak een extra lange lont aan net voordat hij op zondag naar de kerk ging.Halverwege de mis hoorde men de explosie. Bij het naar buiten rennen kwam men erachter dat het hout regende in het dorp.Opa verklaarde later dat hij de omvang en gewicht van de boom had berekend zoals hij dat ook met steen deed.Maar steen is wat anders als hout, dus de lading was veel en veel te sterk. Het gat was diep en groot, maar was vanaf de weg niet te zien.Opa heeft daar met niemand over gespreken tot jaren later. En zelfs toen vond hij het een prima oplossing.
Ik ben een kind van de jaren 60. We hadden achter de kachel plaatsjes asbest staan. We dronken water uit de tuinslang.Hadden geen traphekjes, regelmatig zat de pijp van mijn lange broek tussen de ketting. We aten alles uit de tuin.Via de tv hoorde we dat 3 glazen melk goed voor je was. En als Joris Driepinter het zei, moest het wel waar zijn.We dronken rauwe melk en aten eieren, kaas, groenten en vlees die we haalde bij de boer.Ons speelgoed was geverfd in fantastische kleuren. We lieten de achterdeur van het slot.We speelden tot een moeder Henkie brulde en dan ging iedereen eten. We spraken af op school waar we gingen spelen.
Jaren later toen ik zelf kinderen kreeg, waren er dikke boeken hoe je moest opvoeden.Kinderspeelgoed moest voorzien zijn van een label met CE-keurmerk. Alles was cadmium vrij gekleurd.Alle eten en drinken haalde we in de buurtsuper in plastic verpakkingen. Met op de achterkant onleesbare informatie wat er allemaal in het product verwerkt was.Van tv leerde je wat goed voor je zou zijn. Van scheerapparaten tot spelcomputers tot pindakaas met stukjes noot. Fastfood was trending, wie kookte er nog nu. De magnetron regeerde de keuken.
Alles wat ik jong geleerd heb veranderde gedurende de tijd. Alles zien- en denkwijzen evolueerde sneller dan gedacht.Asbest was ineens levensgevaarlijk. Mannen in witte pakken met adembescherming kwamen het verwijderen.Alsof het atoombommen waren. Schilders hadden last van de verfdampen en werden ziek.Ladders waren te zwaar, geen hout maar aluminium. Cementzakken werden gehalveerd.Bureaustoelen en tafels moesten aangepast worden. Opeens verschenen de raarste zaken in een kantoortuin waarop gezeten werd.We bannen nu vrijwel alle risico’s op het werk uit, denken daar steeds meer over na. Alles evolueert richting veiligheid.
En dan lees je de reisbrochures waar avontuurlijke reizen worden aangeboden. De een nog wilder dan de ander.Kajakken in Antarctica, zwemmen met dolfijnen, varanen bekijken, paragliden en duiken. Ski en fietstochten over de gehele wereld.En ben je ouder dan is er de camper. Waar je dus een paar maanden per jaar geacht wordt mee op pad te gaan.En wie beheerst dan de risico’s? Want als je ergens aan meedoet, teken je vooraf een Waver waar je stelt dat je vooraf goed geïnformeerd bent over de gevaren en risico’s en dat je de organisatie ontslaat van haar verantwoordelijkheid.
Je bent via de allover the world reisverzekering voor heel veel gedekt. Je voelt je uitgedaagd, dus je doet mee. Je kijkt wel af en toe raar op als je hun veiligheid voorzieningen ziet.Maar ja, Lands wijs, lands eer denk je dan en vooruit, gas erop. Want je wil geen spelbreker zijn. Tot dat……
Gipsvluchten, repatriëring, helikopter rescue en speciale charters brengen de slachtoffers thuis. Vaak met een dozijn infecties onder de leden gevolgd door torenhoge rekeningen uit het vakantieland.
De slachtoffers beginnen aan revalidatie en vertellen de mooiste en spannendste verhalen op het werk. Op de plek waar alles in het werk wordt gesteld om risico’s te beperken.Waar de slachtoffers bewonderend worden aangekeken over hun ervaringen, waar mensen gaan dromen van verre reizen en vermaak.We lopen op flipflops en joggingbroek door Djakarta’s achterbuurt en worden beroofd. Hoe dan?
Maar ja, een leerproces stopt nooit. Maar de lessen overdragen is ook een vak apart. Waar mensen overal eisen dat ze veilig zijn en bedrijven aansprakelijk worden gesteld als er ook maar iets verkeerd is, worden we steeds vake vatbaarder voor alles wat er rond ons heen gebeurt.
De moeder van mijn oma beviel van haar dochter in het veld en werkte een uurtje later weer op de velden. Je kunt tijden niet geheel vergelijken met elkaar, dat weet ik.Maar we zijn nu in mijn ogen overbezorgd om alles, waardoor de weerstand van het menselijk lichaam en geest ook steeds lager wordt m.i. Ik kan het mis hebben.Maar als ik mijn jongere collega’s hoor klagen over lange dagen en werkdruk, en ik vind dat ik de meest relaxte baan ooit heb, kriebelt het wel eens.
Maar ik ben van de Vergeten Generatie. Ik heb nog een gsm loze tijd meegemaakt. Veel was normaal of werd als normaal bevonden waar je nu niet mee aan hoeft te komen. Maar of dat nou vooruitgang genoemd mag worden, ik heb daar mijn gedachten over